از دورة تمدن ايران پيش از اسلام نمونه اي از صحافي در دست نيست، جز بازمانده هايي كه احتمال مي دهند متعلق به مانويان باشد. اما در تمدن ايراني پس از اسلام همة فنون و هنرهاي كتاب، از جمله کارت ویزیت صحافي، پيشرفتي چشمگير يافت. در عصر تيموريان، صحافي كتاب در ايران از نظر هنري به درخشانترين مرتبة خود رسيد. از دورة صفويان صحافيهايي به جا مانده كه از لحاظ نفاست و زينت بسيار گرانبها و كم نظير است. سنت صحافيهاي نفيس در ساير بلاد اسلامي چاپ کارت ویزیت معمولاً بيشتر متأثر از سنت صحافي ايراني است. پس از ايجاد تحول در فنون و همة عرصه هاي چاپ، صحافي نيز تحول يافت و دستگاهها و روشهاي صحافي ماشيني جاي صحافي دستي را گرفت. صحافي ماشيني از قرن نوزدهم در اروپا چاپ تراکت و امريكا رواج يافت. اكنون در ايران صحافي كتابها و نشريات، ماشيني است. صحافي دستي براي تك كتابها، دوره هاي نشريات و بعضي كارهاي نفيس رايج است، اما كاربرد و بازده آن طبعاً بسيار محدود و اندك است.

مراحل عمده اي كه در صحافي طي مي شود، معمولاً از اين قرار است: 1. تازدن . اين كار اكنون با ابزارهاي ماشيني انجام مي گيرد، اما در بعضي جاها كه امكانات محدود است با دست انجام مي شود. چون اثر کارت ویزیت چاپي معمولاً به صورت فرمهاي چاپي است، فرمها، بايد طوري تا بخورد كه صفحات به طور مرتب دنبال هم قرار بگيرد. فرم چاپي هميشه مضربي از عدد 8 است. فرمها معمولاً 8 يا 16 صفحه اي است. فرم 32 صفحه اي كم و فرم 4 صفحه اي بسيار نادر است. فرم 8 صفحه اي به صورت چهار صفحة رو و چهار چاپ کارت ویزیت صفحة پشت است. براي مثال، فرم 16 صفحه اي بايد به گونه اي تنظيم شود كه پس از تاخوردن، كه طبعاً بعضي صفحات سروته مي شود، صفحات به طور مرتب در كنار و به دنبال هم قرار بگيرد. تنظيم فرم در مرحلة چاپ، كاري است فني و دقيق؛ براي مثال صفحات فرم 16 صفحه اي چاپ تراکت متن فارسي به هنگام چاپ اين طور تنظيم مي شود، فرم رو: و فرم پشت به اين ترتيب است.

بنابراين ، فرم چاپي كه يك ورق كاغذ بزرگ است بعد از آنكه هر دو روي آن چاپ شد، پس از چند بار تاخوردن به صورت دفترچه اي درمي آيد کارت ویزیت كه صفحات آن درست به دنبار هم قرار مي گيرد. اين عمل را اصطلاحاً تا زدن يا تا كردن مي گويند. كتاب چاپي، مجموعه اي از تعدادي دفترچه هاي مرتب شده يا فرمهاي چاپي چاپ کارت ویزیت است كه از صفحة اول تا صفحة آخر به دنبال هم چيده يا ترتيب شده است. 2. قرار دادن لَتْ . لت اصطلاحاً به تك برگ گفته مي شود. تصويرهاي تمام صفحه يا رنگي كتاب معمولاً جداگانه و گاه چاپ تراکت روي كاغذهاي مخصوص چاپ مي شود.لتها در جاهاي مخصوص خود در ميان فرمهاي چاپي قرار مي دهند.

3. بررسي. پس از اينكه فرمها و لتها چيده شد، بايد اطمينان حاصل شود كه فرمها و صفحه ها درست قرار گرفته است. در شمارگان كم شايد بتوان اين بررسي را با چشم و دست انجام داد، اما در شمارگان بالا، اين گونه بازبيني ها فقط به صورت کارت ویزیت ماشيني و خودكار عملي است. با ساخته شدن دستگاههاي خودكار مجهز به ليزر، نظير اين بازبيني ها امروزه به صورت خودكار انجام مي گيرد. 4. اتّصال يا وصّالي : فرمهاي چاپي بايد به گونه اي چاپ کارت ویزیت از ته به هم وصل شود. براي وصل شدن فرمها، با توجه به تعداد، ابعاد، قطر، كاربرد، هزينه و عوامل ديگر از اين راهها استفاده مي شود: الف ) منگنه وسط يا مفتول وسط. صفحات بيشتر مجله ها و چاپ تراکت جزوه ها به اين طريق، و به كمك مفتولهاي نازم فلزي ، به هم وصل مي شود.

ب ) منگنه بغل يا مفتول بغل. قطر اثر اگر از حدي بيشتر باشد، به جاي آنكه آن را از وسط منگنه كنند، از بغل منگنه مي كنند. مجلات و جزوه هاي كم قطر در قطعهاي وزيري، معمولاً منگنه بغل مي شود. ج ) ته فلزي. معمولاً براي تك نسخه ها کارت ویزیت يا شمارگان بسيار محدود و غيرحرفه اي كاربرد دارد، و ممكن است از جنس سيمي يا پلاستيكي باشد. د ) ته چسب. فرمهاي چاپي را با چسبهاي گرم يا سرد و با دوام يا نسبتاً بادوام به يكديگر و به پوشش وصل مي كنند. روش ته چسب اكنون بيش از روشهاي ديگر رايج است، چون چاپ کارت ویزیت هم سرعت عمل در آن بيشتر است و هم اقتصادي تر است. كتابهاي كم قطر، مصرفي و ارزان قيمت همگي ته چسب است. حتي كتابهايي كه بيش از 500 صفحه داشته باشد، با چسبهاي خوب به شيوة ته چسب صحافي مي شود. هـ ) ته دوخت. كتابها و آثار چاپي ديگري را كه بخواهند با پوشش ضخيم و به صورت بادوام نگاه دارند، ته دوزي مي كنند. در اين روش، فرمها از ته به چاپ تراکت يكديگر و به شيرازه دوخته مي شود و سپس در ميان جلد جاي مي گيرد. صحافي ته دوخت، محكمترين و بادوامترين نوع صحافي است. اين كار سابقاً با دست انجام مي گرفت، و اكنون ماشيني

5. برش . كناره هاي صفحات، حاشيه هاي بيروني اثر چاپي، بايد همسطح و يكنواخت باشد. براي اين كار، اثر را زير تيغهاي برش قرار مي دهند کارت ویزیت و سه قسمت آن را يكنواخت مي برند. در آثار نرمً جلد (جلدًنازك يا شوميز)، برش پس از اتصال رويه و در آثار سختْ جلد (جلدًضخيم يا گالينگور)، برش پيش از اتصال رويه است. 6. تجليـد. جلد گرفتن يا جلد كردن، قراردادن فرمهاي چاپي يا صفحات به هم پيوسته در ميان آستر، پوشش ، و محكم كردن آن است. چاپ کارت ویزیت پوشش اثر، جداگانه آماده مي شود، مطالبي كه ضرورت دارد روي جلد، پشت جلد و عطف آن چاپ مي گردد و پس از آماده شدن، فرمهاي به هم متصل و برش خورده، چاپ تراکت در ميان آن قرار مي گيرد.

7. روكشي . بعضي كتابها علاوه بر جلد, روكش هم دارد. روكش ورقه اي است از كاغذ كه كاربرد آن اصولاً عرضة بهتر ، زيباتر، معرفي چشم نوازتر و به کارت ویزیت طور كلي تبليغ است. روكش، وسيلة مناسبي براي ارائة كارهاي هنري و طراحي جلد كتاب است. گاه كتاب، چه با جلد سخت و روكش و چه با جلد نرم، با باريكه اي از كاغذ همراه است كه دور جلد كشيده مي شود و لبه هاي آن داخل جلد تا مي خورد. به اين باريكة كاغذي نوارِهمراه يا باندِيُدُك چاپ کارت ویزیت مي گويند كه معمولاً از آن براي درج يك يا چند عبارت چشمگير تبليغي استفاده مي شود. مي توان مراحل صحافي را با نمودار 1-10 نشان داد. چند نكتة ديگر. همانطور كه گفتيم، برخي از آثار چاپي صحافي نمي شود، بلكه فقط مرتب مي شود اين گونه آثار، مانند جزوه ها و كاتالوگها را بنا به طبيعت كار يا جنبه هاي هنري، تزييني و تفنني به صورتهاي مختلف تا مي كنند. از تاهاي رايج مي توان چاپ تراکت از انواع ساده ، فانوسي ، آكاردئوني ، و كركره اي ياد كرد.

از ميان اين قطعها، رايجترين قطعهاي كتاب در ايران در درجة اول رقمي و وزيري و در درجة دوم رحلي است. قطع جيبي در دهة 1340 و کارت ویزیت قطع جيبي پالتويي تا اندازه اي در دهة 1350 رواج داشت و اكنون بندرت ممكن است در اين دو قطع كتاب منتشر شود. اندازة قطعها هميشه دقيقاً مطابق ابعادي كه در جدول آمده نيست و ممكن است چند چاپ کارت ویزیت ميليمتر يا حتي چند سانتيمتر تفاوت كند. ناشراني هستند كه قطعهاي ثابت كتابهاي خودشان، حتي در مجموعهداي واحد، هميشه يك اندازه نيست، و اين ناشي از مراعات نكردن دقتها و ظرافتها در چاپ، صحافي و برش است. از اين رو ارقام جدول مي تواند چاپ تراکت حدود تقريبي ابعاد قطع را، آن گونه كه بيشتر رايج است، به دست دهد.

يا ، معادلي است كه كه در برابر اصطلاح فرانسوي auteurrsquo;d droit وضع كرده اند. در زبان انگليسي به آن Copyright (كاپي رايت) کارت ویزیت مي گويند كه در املاي معمول فارسي بيشتر به صورت مي نويسند. كسي كه اثري را پديد مي آورد، معمولاً قانونهاي كشورها او را پديد آورنده (نويسنده، مؤلف، چاپ کارت ویزیت مصنّف، مدوّن، شاعر، آهنگساز، نقاش، ترانه سرا، و مانند آنها ) مي شناسند و حقوقي را به لحاظ پديد آمدن اثرش براي او در نظر مي گيرند و به رسميت مي شناسند، مشروط چاپ تراکت بر آنكه اثر اصالت داشته باشد و از آثار گذشتگان و ديگران در پديدآوردن آن، استفادة غيرمجاز نشده باشد. البته تعريف دقيق و حدود هر يك از اين مفاهيم در قانونهاي مختلف تفاوتهاي با يكديگر دارد.

حق مؤلف، تنها به حق مالي يا حق اقتصادي محدود نيست؛ هر چند كه پديدآوراني هستند كه زندگي آنها فقط از راه درآمد حاصل از فروش آثارشان کارت ویزیت مي گذرد. حق مؤلف ، مالكيت فكري و معنوي آثار را به رسميت مي شناسد و جامعه را ملزم مي سازد كه آن را محترم بدارد و حقوق قانوني پيش بيني شده و ناشي از آن را مراعات كند. حق مؤلف، حتي از اين هم فراتر مي رود و براي پديدآورنده نوعي قائل مي شود و آن را مشمول چاپ کارت ویزیت حمايت خود قرار مي دهد. در واقع همة قانونهاي حق مؤلف سعي دارند كه : منافع قانوني و بحث پديدآورندگان را حفظ كنند؛ آنان را از آسيبهاي استثمار و سوءاستفاده مصون دارند؛ روابط فردي، روحي، رواني، چاپ تراکت معنوي و اخلاقي پديدآورنده را با اثرش، كه بخشي از وجود و ادامه اي از شخصيت اوست، از هرگونه تعدي در امان نگه دارند.

و به طور كلي رابطة پديدآورنده و اثرش تایپ را با جامعه تنظيم كنند و در چهارچوب قانون و در كنار ساير قوانين تنظيم كننده قرار دهند. تایپ اما، بر سر اين نكات كلي كه رزرو هتل گفتيم توافق نيست. در كشورها، فرهنگها، و مكتبهاي فكري مختلف برداشتها و روشها متفاوت است. براي آگاهي از برخي علتها و دلايل عمدة اختلاف نظر، اشاره به تایپ فارسی چند نكته، كه مبناي استدلالهاي حقوقي است، ضرورت دارد.